دیپلماسی علم و فناوری

علم و فناوری در جهان معاصر تنها ابزارهایی برای توسعه اقتصادی و پیشرفت علمی نیستند؛ بلکه به بخشی از زبان تعامل میان دولت‌ها و یکی از مسیرهای مهم اعمال نفوذ در نظام بین‌الملل تبدیل شده‌اند. همکاری‌های علمی، مشارکت‌های فناورانه، شبکه‌های تحقیقاتی و تبادل دانش می‌توانند روابط میان کشورها را تقویت کنند، در حالی که محدودیت‌های فناورانه، کنترل دسترسی و رقابت بر سر ظرفیت‌های علمی نیز می‌توانند به ابزارهایی برای اعمال فشار و مدیریت روابط قدرت تبدیل شوند.

برنامه پژوهشی دیپلماسی علم و فناوری به مطالعه پیوند میان دانش، فناوری و سیاست خارجی می‌پردازد و بررسی می‌کند که چگونه کشورها از ظرفیت‌های علمی و فناورانه برای تقویت روابط خارجی، ایجاد ائتلاف‌ها، افزایش نفوذ و پیشبرد اهداف راهبردی خود استفاده می‌کنند.

یکی از محورهای مهم این برنامه، تحول جایگاه علم و فناوری در سیاست خارجی کشورهاست. در گذشته، دیپلماسی عمدتاً بر حوزه‌هایی مانند امنیت، تجارت و سیاست متکی بود؛ اما امروز موضوعاتی مانند تحقیقات مشترک، استانداردهای فناوری، همکاری‌های فضایی، هوش مصنوعی، انرژی‌های نو و زیرساخت‌های دیجیتال به بخش‌هایی از تعاملات دیپلماتیک تبدیل شده‌اند.

این حوزه همچنین به بررسی نقش بازیگران غیردولتی در دیپلماسی علمی و فناورانه می‌پردازد. دانشگاه‌ها، مراکز پژوهشی، شرکت‌های فناوری و شبکه‌های نوآوری بین‌المللی اکنون در شکل‌دهی به روابط میان کشورها نقش بیشتری پیدا کرده‌اند و گاه به عنوان کانال‌هایی مکمل برای ارتباطات رسمی دولت‌ها عمل می‌کنند.

در کنار ظرفیت‌های همکاری، این برنامه به ابعاد رقابتی و ژئوپلیتیک دیپلماسی فناوری نیز توجه دارد. دسترسی به فناوری‌های پیشرفته، مشارکت در پروژه‌های علمی بزرگ، جذب استعدادهای جهانی و ایجاد وابستگی‌های فناورانه، همگی می‌توانند به ابزارهایی برای افزایش نفوذ بین‌المللی تبدیل شوند.

مسئله اصلی این برنامه آن است که در عصر وابستگی متقابل فناورانه، علم و فناوری چگونه از مرزهای آزمایشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی فراتر رفته و به مؤلفه‌هایی اثرگذار در سیاست خارجی، قدرت نرم و جایگاه کشورها در نظم جهانی تبدیل شده‌اند.